Απολέλυσαι της ασθενείας σου..

Απολέλυσαι της ασθενείας σου

Νηστεύει η ψυχή μου από πάθη

και το σώμα μου ολόκληρο την ακολουθεί.

Οι απαραίτητες μόνο επιθυμίες -

και το κρανίο μου ολημερίς χώρος μετανοίας

όπου η προσευχή παίρνει το σχήμα θόλου.

Κύριε, ανήκα στους εχθρούς σου.

Συ είσαι όμως τώρα που δροσίζεις

το μέτωπό μου ως γλυκύτατη αύρα.

Έβαλες μέσα μου πένθος χαρωπό
και γύρω μου όλα πια ζουν και λάμπουν.

Σηκώνεις την πέτρα -

και το φίδι φεύγει και χάνεται.

Απ' την ανατολή ως το βασίλεμμα του ήλιου

θυμάμαι πως είχες κάποτε σάρκα και οστά για μένα.

Η νύχτα καθώς την πρόσταξες απαλά με σκεπάζει

κι ο ύπνος - που άλλοτε έλεγα πως ο μανδύας του

με χίλια σκοτάδια είναι καμωμένος,

ο μικρός λυτρωτής, όπως άλλοτε έλεγα -

με παραδίδει ταπεινά στα χέρια σου...

Με τη χάρη σου ζω την πρώτη λύτρωσή μου.

Νίκος Καρούζος

Της Αγάπης Αίματα

Της αγάπης αίματα * με πορφύρωσαν
Και χαρες ανείδωτες * με σκιάσανε
Οξειδώθηκα μες στην * νιοτιά των ανθρώπων
Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο

Στ' ανοιχτά του πέλαγου * με καρτέρεσαν
Με μπομπάρδες τρικάταρτες * και μου ρίξανε
Αμαρτία μου νά 'χα * κι εγω μιαν αγάπη
Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο

Τον Ιούλιο κάποτε * μισανοίξανε
Τα μεγάλα μάτια της * μες στα σπλάχνα μου
Την παρθάνα ζωη μια * στιγμά να φωτίσουν
Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο

Κι απο τότε γύρισαν * καταπάνω μου
Των αιώνων όργητες * ξεφωνίζοντας
"Ο πού σ' ειδε, στο αίμα * να ζει και στην πέτρα"
Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο

Της πατρίδας μου πάλι * ομοιώθηκα
Μες στις πέτρες άνθισα * και μεγάλωσα
Των φονιάδων το αίμα * με φως ξεπληρώνω
Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο

Οδυσέα Ελύτη, Το Άξιον Εστί


Μπορείτε επιπλέον να επισκεφθείτε τις ηλεκτρονικές διευθύνσεις :
http://www.youtube.com/watch?v=0q075T8sVwg&feature=related για να ακούσετε την απαγγελία της Ειρήνης Παππά.
http://www.youtube.com/watch?v=LJCoXeXS27g&feature=related για την ερμηνεία του Γ. Κότσιρα στο ομώνυμο τραγούδι του Μίκη θεοδωράκη

Δέησις

Η θάλασσα στα βάθη της πήρ' έναν ναύτη.
Η μάνα του, ανήξερη, πιαίνει κι ανάφτει

στην Παναγία μπροστά ένα υψηλό κερί
για να επιστρέψει γρήγορα και νάν' καλοί καιροί

και όλο προς τον άνεμο στήνει τ' αυτί.
Αλλά ενώ προσεύχεται και δέεται αυτή,

η εικών ακούει, σοβαρή και λυπημένη,
ξεύροντας πως δεν θάλθει πια ο υιός που περιμένει.


Κ.Π. Καβάφης

21η Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης

Με πρωτοβουλία της UNESCO, ορίστηκε η 21η Μαρτίου ως ημέρα Ποίησης. Ο διεθνής πολιτιστικός οργανισμός θέλησε με αυτό τον τρόπο να προωθήσει την τέχνη της ποίησης και συγκεκριμένα τις προσπάθειες των μικρών εκδοτών να τυπώνουν συλλογές νέων ποιητών, την επιστροφή της προφορικής παράδοσης με την ανάγνωση ποιημάτων ενώπιον κοινού και την αποκατάσταση ενός διαλόγου μεταξύ της ποίησης και των άλλων μορφών τέχνης, πάνω στον αφορισμό του Ντελακρουά ¨Δεν υπάρχει τέχνη χωρίς ποίηση¨...

(Πηγή : www.sansimera.gr)


Ο Ευροκλύδωνας εκαινιάζει την νέα κατηγορία αναρτήσεων με τίτλο ¨Λόγος Έμμετρος¨ και ανυπομονεί να φιλοξενήσει τις λογοτεχνικές σας ανησυχίες. Περιμένουμε προτάσεις, ιδέες, αλλά και σχόλια.

Εις αναμονή λοιπόν...

Τι συμβολίζουν τα πορτρέτα του Φαγιούμ, Αρχιμ. Βασ. Γοντικάκη

Το βλέμμα των Φαγιούμ σού φανερώνει πιο ζωντανούς τους πεθαμένους, που διψούν τη ζωή, από τους ζωντανούς που δεν την υποψιάζονται.
Σου κάνουν συντροφιά και σου μιλούν εν σιγή οι απόντες. Σε ξυπνούν στη ζωή οι απ' αιώνος κεκοιμημένοι.
Οι άνθρωποι των Φαγιούμ, ενώ δεν περιφρονούν την πρόσκαιρη ζωή, προτιμούν και οραματίζονται την αιωνιότητα. Είναι φροντισμένοι στην εμφάνιση, στολισμένοι, καλοχτενισμένοι και συχνά στεφανωμένοι· έτοιμοι για μια ιερή εορτή, που τελικό σκοπό έχει την επιτυχία της αιώνιας ζωής.
Ολος ο ανθρώπινος μακρόσυρτος πόνος εκβάλλει, σαν τα νερά του Νείλου, στις μορφές αυτές. Και μέσα στην άβυσσο του πόνου λάμπει το φως της ελπίδος και της προσμονής. Λάμπει η αιωνιότητα που αναβλύζει από τα βάθη της πρόσκαιρης, αλλά προσωπικά ανεπανάληπτης ζωής.
Ετσι σου πληγώνουν την καρδιά και σε παρηγορούν μακάρια. Σε φέρνουν σε εγρήγορση, για να δεις την τραγικότητα αλλά και την ωραιότητα της ζωής.
Ολο το κλίμα είναι γεμάτο ιερή και πένθιμη γαλήνη...

Είναι τώρα γενικά παραδεκτό ότι τα πορτρέτα του Φαγιούμ είναι ελληνική τέχνη. Και τα καλύτερα από αυτά είναι έργα Ελλήνων ζωγράφων.
Είναι επίσης γνωστό, και γενικά παραδεκτό, ότι όλη η εικονοκλαστική έρις ήταν μια διαμάχη μεταξύ του ελληνικού πνεύματος, που σέβεται και εικονογραφεί το πρόσωπο, και του πνεύματος της Ανατολής, που αγνοεί το ανθρώπινο πρόσωπο και εκφράζεται με γεωμετρικά σχήματα και αραβουργήματα.
Αλλά και η Δύση δεν κατάλαβε πλήρως και δεν συμμετείχε στον αγώνα της ανατολικής Εκκλησίας. Δεν αντελήφθη περί τίνος επρόκειτο. Γι' αυτό και ο Κάρολος ο Μέγας, που μπορεί να θεωρηθεί γενάρχης του δυτικού πολιτισμού, επτά χρόνια μετά την Ζ' Οικουμενική Σύνοδο (787), συγκάλεσε τη σύνοδο της Φραγκφούρτης (794), η οποία κατεδίκασε την Ζ' Σύνοδο και απέρριψε τη διδασκαλία της.
Το τι σημαίνει αυτή η απόρριψη και ποιες συνέπειες είχε για τη Δύση, μπορούμε να το δούμε, εάν συγκρίνωμε ένα από τα κλασικά πρόσωπα του Φαγιούμ με μια «Μαντόνα» της Αναγεννήσεως.
Ετσι αποδεικνύεται ότι οι Ελληνες ζωγράφοι των Φαγιούμ, προ Χριστού και εκτός Εκκλησίας, είναι πιο κοντά στη λειτουργική εικόνα από ό,τι οι καλλιτέχνες της Δύσεως μετά από δεκαπέντε αιώνες χριστιανισμού.

Υπάρχει μια αίσθηση στον Ελληνα, που μετατρέπεται σε μοίρα και αποστολή. Αυτό δεν είναι κάτι που τοποθετεί τους Ελληνες παραπάνω ή παρακάτω. Είναι απλώς το χρέος που τους δόθηκε. Γεννήθηκαν με αυτή την υποχρέωση. Είναι καταδικασμένοι να είναι δούλοι μιας οικουμενικής αποστολής, που διακονεί τη σωτηρία του ανθρώπου που έχει απαιτήσεις.
Υπάρχουν κάποια πράγματα που δεν χάνονται. Οσο και αν ταφούν στον χρόνο ή στο χώμα, φανερώνεται πως ζουν. Κυκλοφορούν μεταξύ μας. Κυκλοφορούν στο αίμα μας.
Ενας βαθύς, υποδόριος πόνος διατρέχει όλο το σώμα του ελληνισμού. Αυτός κάνει τα πορτρέτα του Φαγιούμ να είναι για τον Ελληνα σύγχρονα έργα, ως διαχρονικά.
Τα βλέπει να ζουν μέσα στην αναζήτηση του Ηρακλείτου, στην αγωνία της τραγωδίας, στον πόνο των δημοτικών και στο παράπονο των λαϊκών τραγουδιών, στο χαροποιό πένθος της Μεγάλης Εβδομάδος και του Πάσχα...

Αυτό το βλέπεις, όταν ζεις τον Επιτάφιο Θρήνο, όχι ως συμφορά, αλλά ως προεόρτια της Αναστάσεως· και όταν εκφράζεις την ανείπωτη χαρά του Πάσχα, όχι με σκηνοθεσίες μελοδράματος, αλλά με το «Χριστός Ανέστη» σε αργό μέλος, που ακούγεται ως θρήνος βαρύς και μοιρολόι.
Ετσι παρέχεται χώρος και δυνατότητα ζωής σε χαρούμενους και θλιμμένους, σε ζωντανούς και πεθαμένους.
Οταν καταστρέφεσαι και τα χάνεις όλα, ελπίζεις. Και όταν βρίσκεσαι στην πλησμονή της χαράς, μένεις σεμνός και συγκρατημένος.
Τα της ζωής σου ιερουργούνται σε βάθος σημαντικής σιγής, όπου καμιά ταραχή δεν θολώνει την ευκρίνεια του Λόγου ούτε θίγει τη μεταμορφωτική δύναμη της σαρκωθείσης Αλήθειας, που κυβερνά τον κόσμο...

Οταν περιμένεις, έστω και νεκρός, με ευγνωμοσύνη και ελπίδα, πάντοτε έρχεται έσωθεν και άνωθεν ­ που είναι το ίδιο ­ η λύτρωση που απευθύνεται σε όλους.
Τα πρόσωπα του Φαγιούμ σού είναι οικεία και κοντινά. Είναι σύγχρονα και ζωντανά. Είναι πρόσωπα δικά σου, της οικογένειάς σου, και της οικουμένης ολόκληρης. Γιατί δεν χωρίζουν, αλλά ενώνουν.
Δεν υπογραμμίζουν την ετερότητα του φύλου ­ «ουκ ένι άρσεν και θήλυ» ­ αλλά την ταυτότητα της εικόνας του Θεού που κρύβουμε όλοι μέσα σας.
Τους νιώθεις συγγενείς σου, αδελφούς και αδελφές σου, όχι γιατί τους μοιάζεις εξωτερικά ή ανήκεις στην ίδια φυλή ­ «ουκ ένι Ελλην και Ιουδαίος... βάρβαρος, Σκύθης...» (Κολ. 3, 11) ­ αλλά γιατί μέσα τους λάμπει το φως της ίδιας ελπίδας και ο πόνος της ίδιας ανθρωπιάς, που κρατά τον κόσμο στη ζωή και βάζει σε δεύτερη μοίρα τα εξωτερικά γνωρίσματα και χαρακτηριστικά. Ετσι αποδεικνύονται συγγενείς σου οι άγνωστοι. Και σου κάνουν συντροφιά οι πεθαμένοι, που γεμίζουν τον χώρο με παρουσία ζωής.

Τελειώνοντας μπορούμε να πούμε ότι το ειδικό βάρος ενός πολιτισμού φανερώνεται από το πώς αντιμετωπίζει το πρόβλημα του θανάτου.
Η δική μας ταλαίπωρη εποχή, η προοδευμένη και πλούσια, παρουσιάζεται πολιτιστικά φτωχή και ζαλισμένη. Διαθέτει πολύ φτιασίδωμα και στρουθοκαμηλισμό.

Δεν τολμούμε να δούμε κατάματα την αλήθεια του θανάτου, γι' αυτό:

Από τη μια μεριά, είτε σκεπάζομε το πρόσωπο του νεκρού για να μην το αντικρύσωμε είτε το μακιγιάρουμε για να το παραστήσωμε ψεύτικα ζωντανό.
Από την άλλη μεριά, προβάλλομε τον τρόμο και τη φρίκη του θανάτου σαν τέχνη. Και την εμπορευόμαστε ως θέαμα και ανάγνωσμα.
Αλλά η ανθρώπινη σοβαρότητα των προσώπων του Φαγιούμ και η θεϊκή γαλήνη των εικόνων της Εκκλησίας μάς παρηγορούν, γιατί αποκαλύπτουν τη βαθύτερή μας φύση, ενότητα και αντοχή.
Πιστοποιούν αυτό που λέει ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, ότι όχι μόνο κάθε άνθρωπος, αλλά ολόκληρη η ανθρώπινη φύση «η από των πρώτων μέχρι των εσχάτων διήκουσα μία τις του όντος εστίν εικών». Είναι μια εικόνα του Θεού όλη η ανθρώπινη φύση. «Διά τούτο εις άνθρωπος κατωνομάσθη το παν». Ενας άνθρωπος είναι ολόκληρο το ανθρώπινο γένος.
Αυτή η μια εικόνα της τριαδικής θεότητος μας ενοποιεί και μας ελευθερώνει. Αυτή αποτελεί την αείζωη φλόγα που μας ζωογονεί και μας κατευθύνει.
Γι' αυτό ελπίζομε ότι εν τέλει θα νικήσει η αλήθεια της φύσεώς μας. Με τη χάρη του Θεού και τη συμβολή της αληθινής μας δίψας θα φθάσωμε τη γνήσια ανθρωπιά που ποθούμε και θα αξιωθούμε να γίνωμε κοινωνοί της λειτουργικής θεανθρωπίας και αιώνιας ζωής, για την οποία πλαστήκαμε.

Το πλήρες κείμενο δημοσιέυτηκε στο Βήμα της Κυριακής 7 Ιουνίου 1998, από τον Αρχιμ. Βασίλειο Γοντικάκη, τότε ηγουμένου της Ι.Μ Ιβήρων Αγίου Όρους

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=114&artid=100007v

Xαίρε κλίμαξ επουράνιε...

Μοναστήρι Παναγίας, Χώρα Φολεγάνδρου

Μέσα στους ανθρώπους εξορίστηκα

Με την χάρη του Θεού κυκλοφόρησε πριν τις γιορτές το Δ’ οδοιπορικό του Κέντρου Νεότητας Θηβών. Το κέντρο βάρους του οδοιπορικού είναι αφιερωμένο στο εγκαταλελειμένο παιδί και την προσπάθεια που γίνεται τα τελευταία χρόνια στην Ι. Μητρόπολή μας. Ήδη μέσα στις μέρες των γιορτών έγινε παρουσίαση του βιβλίου σε οκτώ πόλεις και τρία σχολεία. Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η παρουσία και συμμετοχή πέντε παιδιών από την Ρωσία και Ουκρανία που μίλησαν για τη βασανισμένη ζωή τους αλλά και τους δρόμους που ανοίγει ο Θεός. «Τα παιδιά του πουθενά και του κανένα» συγκίνησαν τους ακροατές και ειδικά τους μαθητές των σχολείων που έδειξαν έμπρακτα την αγάπη τους.
Από τις διάφορες βιβλιοκριτικές που δεχθήκαμε ή καταγράφηκαν σε εφημερίδες και περιοδικά, δημοσιεύουμε αυτήν του κου Γεωργίου Παπαγεωργίου, Επ. Καθηγητή Χειρουργικής και διευθυντή της Α΄ Χειρουργικής Κλινικής του νοσοκομείου «Ευαγγελισμός», που έχει άμεση γνώση αυτής της προσπάθειας και συμμετέχει στις εξορμήσεις του Κέντρου Νεότητος στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης:

«Το βιβλίο «Μέσα στους ανθρώπους εξορίστηκα» είναι γραμμένο από νέα παιδιά του Κέντρου Νεότητος Θηβών και όχι μόνο. Βασίζεται σε σημειώσεις και ημερολόγια που κρατούσαν τα παιδιά στις εκδρομές στην Ουκρανία και κατ’ εξοχήν στην Κριμαία που είναι ο τόπος που έζησε και πέθανε ο Αγ. Λουκάς. Αλλά όχι μόνο στην Ουκρανία μα και σε διάφορα μέρη της Ρωσσίας, όπως η Αγ. Πετρούπολη, η Μόσχα το Αικατερίνμπουργκ και διάφορα μοναστήρια και προσκυνήματα στις γύρω περιοχές. Τέλος στην μακρινή και μυθική Σιβηρία που εξορίστηκε ο Αγ. Λουκάς όπως και τόσοι άλλοι γνωστοί και άγνωστοι μάρτυρες της πίστεως. Εκτός από τις συναρπαστικές εντυπώσεις και περιγραφές από τις «εξωτικές» αυτές για εμάς χώρες εντυπωσιάζουν οι περιγραφές της τραγικής κατάστασης που βρίσκεται ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, και κυρίως τα ορφανά παιδιά στα πολυάριθμα και εξαθλιωμένα ορφανοτροφεία των χωρών αυτών. Οι ιστορίες αυτές των παιδιών που με πολύ ρεαλισμό, αλλά και λογοτεχνική κομψότητα εμφανίζονται στο βιβλίο είναι σχεδόν απίστευτες. Νομίζει κανείς ότι διαβάζει μυθιστορήματα άλλων εποχών, με κατατρεγμένες υπάρξεις που η υπερβολή της λογοτεχνίας χρωματίζει τη δυστυχία και την απόγνωση τους και μας συγκινεί λιγάκι μέσα στην ασφάλεια της οικονομικής μας ευμάρειας και τον προβληματισμό της αδυναμίας μας να τα έχουμε όλα όσα θέλουμε και ακόμα περισσότερα από όσα θέλουμε.
Τα παιδιά αυτά των πεθαμένων γονιών ή ακόμα χειρότερα των αλκοολικών και εγκληματικών γονιών είναι ένα ηχηρό μήνυμα στον εφησυχασμό μας και στους πολλές φορές ψεοδοπροβληματισμούς μας. Τα συναντάμε στις σελίδες του βιβλίου είτε στα ορφανοτροφεία τους είτε σε σχολεία απομακρυσμένων περιοχών της Ουκρανίας ή της Σιβηρίας, αλλά και στις κατασκηνώσεις της Μητροπόλεως Θηβών στον Παρνασσό, όπου τα έφερε έστω και για λίγο η αγάπη των παιδιών του Κ.Ν.Θ.
Οι ιστορίες της ζωής τους, οι αντιδράσεις τους στην επίθεση αγάπης που τους έγινε αναπάντεχα από τα δικά μας παιδιά, η ανταπόκριση τους σ’ αυτή την αγάπη, οι αμείλικτες ερωτήσεις τους για την αδικία και την δυστυχία που ζουν παρουσιάζονται με ένα συναρπαστικό τρόπο. Το κάθε ένα από αυτά θα μπορούσε να είναι ήρωας ενός μυθιστορήματος του Τολστοί ή του Ντοστογιέφσκι ή του Ζολά. Παρατίθενται πολλές επιστολές – εξομολογήσεις που το κάθε παιδί περιγράφει τη δυστυχία του με την ελπίδα να βρει μια καλύτερη τύχη στη ζωή με τη μορφή υιοθεσίας ή έστω ενός επαγγέλματος που θα το βγάλει από την απόγνωση.
Επίσης θα βρει κανείς στο βιβλίο εκτός από το θηριώδες πρόσωπο μιας απελπισμένης και αδιάφορης κοινωνίας το υπέροχο παράδειγμα και την αυτοθυσία πολλών ανθρώπων που τιμούν το ρόλο του ανθρώπου στη ζωή και διασώζουν την τιμή του ανθρώπινου είδους. Είναι δάσκαλοι και διευθυντές σχολείων και ορφανοτροφείων που με ακατανόητη για την απαιτητική δική μας νοοτροπία ως εργαζομένων, δουλεύουν απλήρωτοι επί μήνες στα ιδρύματα τους και επί πλέον μένουν υπερωριακά δουλεύοντας και σαν εργάτες (βάψιμο, επισκευές, καθαριότητα) από αγάπη στα παιδιά. Άνθρωποι που η αξιοπρέπειά τους τους κάνει να αρνηθούν κάποια προσωπικά δώρα και βοηθήματα και να τα μοιράσουν στα παιδία.
Νομίζω ότι στις 300 σελίδες του βιβλίου έχει κανείς να βρει πολλά πράγματα. Θα το διαβάσει «απνευστί» γιατί η γλώσσα του είναι συναρπαστική και τα θέματα είναι πολύ ενδιαφέροντα. Θα ταξιδέψει μαζί με τα δικά μας παιδιά στις απέραντες στέπες της Σιβηρίας και της Ουκρανίας. Θα επισκεφθεί τις μεγάλες ρωσσικές πόλεις όπως τη Μόσχα την Πετρούπολη το Κίεβο την Οδησσό, αλλά και μικρότερες όπως η Συμφερούπολη, η Μαριούπολη, η Γιάλτα και ξεχασμένα χωρία όπως το Αλιάμπεβο και το Σουργκούτ. Θα συγκινηθεί ανακαλύπτοντας πόσο έντονα είναι τα σημάδια της Ελληνικής παρουσίας στην Κριμαία και την Οδησσό, τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν. Θα κατανυγεί αισθανόμενος την παρουσία του Αγίου Λουκά στον χώρο που έζησε αλλά και τόσων άλλων αγίων της ρωσικής γης που εκφράζονται στην εκπληκτική ευσέβια και καρτερία των απλών ανθρώπων του λαού. Θα εντυπωσιασθεί από την φτώχεια την ανέχεια την δυστυχία, τα κοινωνικά προβλήματα όπως ο αλκοολισμός, μιας χώρας που οι ιστορικές συγκυρίες την οδήγησαν στην απόγνωση. Θα χαρεί με την αυτοθυσία και την αξιοπρέπεια ορισμένων ανθρώπων που κοσμούν τη θέση τους. Θα λυπηθεί και θα κλάψει με τις θλιβερές ιστορίες των παιδιών των ορφανοτροφείων που κυριολεκτικά σε αφήνουν κατάπληκτο, αλλά και θα χαρεί βλέποντας στα κείμενα τους πως η ελπίδα και η αγάπη φωλιάζει μέσα τους έτοιμη να μεταμορφώσει τον κόσμο. Και θα χαρεί με τις ακάματες πρωτοβουλίες και την αγάπη μιας ομάδας δικών μας ανθρώπων από την Βοιωτία και την Αθήνα που μας έβαλαν μέσα σε αυτό τον κόσμο και τους προβληματισμούς του.
Έναν κόσμο που δεν είναι αλλοίμονο πολύ μακρυνός στο παρελθόν αλλά ούτε και οριστικά σβησμένος στο μέλλον. Έναν κόσμο που πρέπει να ταρακουνήσει τους εφησυχασμούς μας και τις κοντόφθαλμες επιδιώξεις μας.
Δεν πάνε πολλά χρόνια που ο Κωστής Παλαμάς έγραψε μερικούς στίχους που πρέπει να ξανακούσουμε, γιατί αφορούν τον διπλανό μας, τον πλησίον μας έστω και αν είναι χιλιάδες γήινα χιλιόμετρα μακριά.

Στην αγροτιά, στα χωριατιά, το χιόνι, η γρίπη, η πείνα οι λύκοι.
Ποτάμια, πέλαγα, στεριές, ξολοθρεμός και φρίκη.
Χειμώνας άγριος. Κι η φωτιά, καλοκαιριά στην κάμαρά μου.
Ντρέπομαι για τη ζέστα μου και για την ανθρωπιά μου.

Ας ευχηθούμε στα παιδιά του Κ.Ν.Θ. να έχουν δύναμη να συνεχίσουν το έργο τους και να μας χαρίσουν και άλλα παρόμοια βιβλία.»

Ευροκλύδων, Τεύχος 25

Ρωγμές και Αγγίγματα...

Η αναζήτηση νοήματος στη ζωή δε μπορεί να αφορά μόνο κάποιους επαγγελματίες στοχαστές, αλλά αποτελεί φυσική στάση κάθε ανήσυχου πνεύματος που δεν βολεύεται στο κυνήγι της επιβίωσης.

Η αναζήτηση της δυναμικής της πίστης δεν μπορεί να αφορά μόνο κάποιους επαγγελματίες θεολόγους, αλλά αποτελεί φυσική στάση κάθε ανθρώπου που δεν βολεύεται στην τήρηση μόνο κάποιων θρησκευτικών κανόνων.

Η αναζήτηση της αλήθειας μέσω της αμφισβήτησης της ύπαρξης του Θεού δεν μπορεί να αφορά μόνο κάποιους επαγγελματίες άθεους, αλλά αποτελεί φυσική στάση κάθε πιστού που δε διστάζει να αναγνωρίζει την απιστία του.

Η αναζήτηση του προσώπου του Θεού δεν αποτελεί μια μεταφυσική αναζήτηση, αλλά σχετίζεται με την αναζήτηση του ανθρώπινου προσώπου. Δεν είναι παραίτηση από την προσωπική ευθύνη, αλλά προσπάθεια κατανόησης της ανθρώπινης φύσης. Δεν είναι παραίτηση από την επιστημονική γνώση, αλλά αναγνώριση των ορίων της. Δεν μηδενίζει την παρούσα ζωή, αλλά αντίθετα αναζητά τη νοηματοδότησή της.

Το βιβλίο Ρωγμές και Αγγίγματα του Παιδοψυχίατρου Δημήτρη Καραγιάννη κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αρμός

«Γεύση Σταυρού…»

-Τι είναι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή; ρώτησα.
-Πορεία είναι, μια πορεία μέσα στις γεύσεις. Ξεκίνα και θα νοιώσεις.
Θα σε οδηγήσουν οι εικόνες και τα ακούσματα.
Ξεκινώ, και στο πρώτο κιόλας βήμα, πέφτω πάνω σε μια εικόνα απογοητευτική. Ένας άνθρωπος κάθεται μόνος του και κλαίει.
-Ποιος είσαι; τον ρωτώ, ενώ ήδη ο θρήνος του έχει επηρεάσει τα ψυχικά μου αισθητήρια.
-Δεν με γνωρίζεις; Ο Αδάμ είμαι.
-Και γιατί κλαις; τον ρωτώ δειλά, ενώ αισθάνομαι ότι αυτό τον θρήνο κάπου τον έχω ξανακούσει.
-Γιατί αρνήθηκα να σηκώσω το σταυρό που μου έδωσε ο Δημιουργός μου. Έτσι γεύτηκα το θάνατο. Πικράθηκε η ψυχή μου. Δεν αντέχω αυτή τη γεύση.
Τώρα κατάλαβα που γνωρίζω αυτό το κλάμα. Είναι ίδιο με το δικό μου: «Θρηνῶ καί ὀδύρομαι ὅταν ἐννοήσω τόν θάνατον». Ίδια γεύση, ίδιο κλάμα, σκέφτηκα και προχώρησα. Συνάντησα αγίους να κρατούν ψηλά εικόνες του Χριστού. Μάλλον από μέσα τους τις ξέθαψαν, σκέφτηκα. Είδα πολλές μορφές. Ένας αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης Γρηγόριο, να μου δείχνει στο τέλος του δρόμου το φως. Έναν Σιναΐτη ασκητή, τον Ιωάννη, να μου αποκαλύπτει τις κινήσεις της ψυχής μου. Μια αμαρτωλή, την Μαρία από την Αίγυπτο, που πήρε διαζύγιο από την αμαρτία, παντρεύτηκε την άσκηση και γέννησε αρετές και αγιότητα. Και αφού όλα αυτά τα είδα και τα άκουσα, έφτασα σ΄ ένα βουνό με ένα σταυρό. Εκεί δεν τόλμησα να μιλήσω, ούτε να ρωτήσω τίποτα. Ο δρόμος που έκανα με είχε προετοιμάσει. Αυτή τη γεύση του σταυρού που αρνήθηκε ο Αδάμ, τη γεύτηκε ο Χριστός. Μετά τον κάλεσε και αυτόν και όλους τους θανατοπικραμένους να πάρουν σταυρό. Όσοι τον δέχτηκαν έδιωξαν την γεύση του θανάτου και γλυκάθηκαν από τη γεύση του Σταυρού. Η πικρή γεύση έμεινε στον Άδη και στους φίλους του. Κοίταξα μέσα μου βαθιά. Έβαλα τα χέρια της ψυχής στο στόμα και φώναξα με όλη μου τη δύναμη, έτσι ώστε να το ακούσει καλά ο εαυτός μου:
«Εεε!!! Πάτερ Αδάμ, μην κλαις. Χριστός Ανέστη!».

Ρόδου Mοσκοβόλημα

Eφέτος άγρια μ' έδειρεν η βαρυχειμωνιά
που μ' έπιασε χωρίς φωτιά και μ' ηύρε χωρίς νιάτα,
κι ώρα την ώρα πρόσμενα να σωριαστώ βαριά
στη χιονισμένη στράτα.

Mα χτες καθώς με θάρρεψε το γέλιο του Mαρτιού
και τράβηξα να ξαναβρώ τ' αρχαία τα μονοπάτια,
στο πρώτο μοσκοβόλημα ενός ρόδου μακρινού
μού δάκρισαν τα μάτια.

Κωστής Παλαμάς

Η Κυριακή της Συγνώμης

Μαζί με τις ευχές του Ευροκλύδωνα για καλή και ¨πνευματικά γόνιμη¨ Μεγάλη Σαρακοστή, αναδημοσιεύουμε παλαιότερη ανάρτηση με τον κατηχητικό λόγο των ημερών που διανύουμε, από τον π. Αλέξανδρο Σμέμαν.

...φτάσαμε πια στις τελευταίες μέρες πριν από τη Μεγάλη Σαρακοστή. Ήδη κατά την εβδομάδα της Απόκρεω πού είναι πριν από την Κυριακή της Τυροφάγου, δύο μέρες - ή Τετάρτη και ή Παρασκευή - ξεχωρίστηκαν να ανήκουν στη Σαρακοστή. Ή Θεία Λειτουργία δεν τελέστηκε και ή όλη τυπική διάταξη στις ακολουθίες έχει πάρει τα λειτουργικά χαρακτηριστικά της Μεγάλης Σαρακοστής. Στον Εσπερινό της Τετάρτης χαιρετίζουμε την Μεγάλη Σαρακοστή με τούτο τον ωραιότατο ύμνο:
Ανέτειλε το έαρ της νηστείας, και το άνθος της μετανοίας, αγνίσωμεν ουν εαυτούς αδελφοί, από παντός μολυσμού, τω φωτοδότη ψάλλοντες, είπωμεν δόξα σοι, μόνε Φιλάνθρωπε.
Κατόπιν, το Σάββατο της Τυροφάγου η Εκκλησία μας «ποιεί μνείαν πάντων των εν ασκήσει λαμψάντων αγίων ανδρών τε και γυναικών». Οι άγιοι είναι τα πρότυπα πού θ' ακολουθήσουμε, οι οδηγοί στη δύσκολη τέχνη της νηστείας και της μετάνοιας. Στον αγώνα πού πρόκειται ν' αρχίσουμε δεν είμαστε μόνοι:
Δεύτε άπαντες πιστοί, τας των όσιων Πατέρων, χορείας υμνήσωμεν. Αντώνιον τον κορυφαίον, τον φαεινόν Ευθύμιον, και έκαστον και πάντας ομού… Έχουμε βοηθούς και παραδείγματα: Των Μοναστών τα πλήθη, τους καθηγητάς νυν τιμώμεν. Πατέρες, όσιοι…
Τελικά έρχεται ή τελευταία μέρα, πού συνήθως, την ονομάζουμε Κυριακή της Συγνώμης, αλλά έχει και ένα άλλο λειτουργικό όνομα πού θα πρέπει να θυμόμαστε: «της από του Παραδείσου της τρυφής εξορίας του Πρωτόπλαστου Αδάμ». Το όνομα αυτό συνοψίζει ουσιαστικά την πλήρη προπαρασκευή για τη Μεγάλη Σαρακοστή. Ξέρουμε ότι ό άνθρωπος πλάστηκε για να ζει στον Παράδεισο, για τη γνώση του Θεού και την κοινωνία μαζί Του. Η αμαρτία του όμως τον απομάκρυνε από την ευλογημένη ζωή και έτσι ή ύπαρξη του στη γη είναι μια εξορία…
Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι ή απελευθέρωση μας από τη σκλαβιά της αμαρτίας, από τη φυλακή του «κόσμου τούτου». Και το ευαγγελικό ανάγνωσμα αυτής της Κυριακής (Ματθ. 6, 14-21) θέτει τους όρους για μια τέτοια απελευθέρωση. Πρώτος όρος είναι ή νηστεία - ή άρνηση δηλαδή να δεχτούμε τις επιθυμίες και τις ανάγκες της «πεπτωκυίας» φύσης μας σαν ομαλές, ή προσπάθεια να ελευθερωθούμε από τη δικτατορία της σάρκας και της ύλης πάνω στο πνεύμα. Για να είναι αποτελεσματική ή νηστεία μας δεν πρέπει να είναι υποκριτική, δηλαδή «προς το θεαθήναι». Να μη φαινόμαστε «τοις ανθρώποις νηστεύοντες, αλλά τω Πατρί ημών τω εν τω κρύπτω». Δεύτερος όρος είναι ή συγνώμη. «Εάν αφήτε τοίς ανθρώποις τα παραπτώματα αυτών, αφήσει και υμίν ό Πατήρ υμών ό ουράνιος», (Ματθ. 6,14). Ο θρίαμβος της αμαρτίας, το κύριο σημάδι του ρόλου της πάνω στον κόσμο, είναι η διαίρεση, η αντίθεση, ό χωρισμός, το μίσος. Έτσι το πρώτο σπάσιμο σ' αυτό το φρούριο της αμαρτίας είναι ή συγχωρητικότητα: ή επιστροφή στην ενότητα, στην σύμπνοια, στην αγάπη. Το να συγχωρήσω κάποιον σημαίνει να βάζω ανάμεσα σε μένα και στον «εχθρό» μου την ακτινοβόλα συγχώρεση του ίδιου του Θεού. Το να συγχωρήσω είναι να αγνοήσω το απελπιστικό αδιέξοδο στις ανθρώπινες σχέσεις και να το αναφέρω στο Χριστό. Συγχώρεση πραγματικά είναι ένα πέρασμα της Βασιλείας του Θεού μέσα στον αμαρτωλό και
«πεπτωκότα» κόσμο…
Ουσιαστικά ή Μεγάλη Σαρακοστή αρχίζει με τον Εσπερινό τούτης της Κυριακής. Αυτή ή μοναδική σε βάθος και ωραιότητα ακολουθία έχει δυστυχώς εκλείψει από αρκετές εκκλησίες. Όμως παρ' όλα αυτά τίποτε άλλο δεν αποκαλύπτει καλύτερα το χαρακτηριστικό τόνο της Μεγάλης Σαρακοστής στην Ορθόδοξη Εκκλησία και πουθενά άλλου δε διακηρύσσεται τόσο καλά ή έντονη πρόσκληση στον άνθρωπο. Η ακολουθία αρχίζει με τον κατανυκτικό εσπερινό όπουo o ιερέας είναι ντυμένος με λαμπερά άμφια… Κατόπιν γίνεται ή είσοδος του Ευαγγελίου με τον εσπερινό ύμνο: «φως ιλαρόν αγίας δόξης...». Ό ιερέας τώρα προχωρεί προς την Ωραία Πύλη για ν' αναφωνήσει το εσπερινό Προκείμενο πού πάντοτε αναγγέλλει το τέλος της μιας και την αρχή της άλλης μέρας. Το Μέγα προκείμενο αυτής της ημέρας αναγγέλλει την αρχή της Μεγάλης Σαρακοστής.
Μη αποστρέψης το πρόσωπο σου από του παιδός σου, ότι θλίβομαι· ταχύ επάκουσόν μου· πρόσχες τη ψυχή μου, και λύτρωσαι αυτήν.
Ακουστέ τη θαυμάσια μελωδία του στίχου τούτου, αυτή την κραυγή πού ξαφνικά γεμίζει την εκκλησία «...ότι θλίβομαι!» - και θα καταλάβετε το σημείο από το οποίο ξεκινάει ή Μεγάλη Σαρακοστή: το μυστηριώδες μίγμα της ελπίδας με την απογοήτευση, του φωτός με το σκοτάδι. Η όλη προετοιμασία έφτασε πια στο τέλος. Στέκομαι μπροστά στο Θεό, μπροστά στη δόξα και στην ομορφιά της Βασιλείας Του. Συνειδητοποιώ ότι ανήκω σ' αυτή, ότι δεν έχω άλλη κατοικία, ούτε άλλη χαρά, ούτε άλλο σκοπό. Συναισθάνομαι ακόμα ότι είμαι εξόριστος από αυτή μέσα στο σκοτάδι και στη λύπη της αμαρτίας γι’ αυτό «θλίβομαι»! Τελικά παραδέχομαι ότι μόνο ό Θεός μπορεί να με βοηθήσει σ' αυτή τη θλίψη, ότι μόνον σ' Αυτόν μπορώ να πω «πρόσχες τή ψυχή μου». Μετάνοια πάνω απ' όλα, είναι το απελπισμένο κάλεσμα για τη θεία βοήθεια… Πέντε φορές επαναλαμβάνουμε αυτό το Προκείμενο. Και τότε να! ή Μεγάλη Σαρακοστή αρχίζει. Τα φωτεινά χρωματιστά άμφια και καλύμματα τού ναού αλλάζουν· τα φώτα σβήνουν. Όταν ό ιερέας εκφωνεί τις αιτήσεις, ό χορός απαντάει με το «Κύριε ελέησον» την κατ’ εξοχήν σαρακοστιανή απάντηση. Για πρώτη φορά διαβάζεται ή προσευχή του Αγίου Εφραίμ πού συνοδεύεται από μετάνοιες. Στο τέλος της ακολουθίας όλοι οι πιστοί πλησιάζουν τον ιερέα και ό ένας τον άλλο, ζητώντας την αμοιβαία συγχώρεση… Πρόκειται τώρα πια να περιπλανηθούμε σαράντα ολόκληρες μέρες στην έρημο της Μεγάλης Σαρακοστής. Όμως από τώρα βλέπουμε να λάμπει στο τέλος το φως τής Ανάστασης, το φως της Βασιλείας του Θεού.

Alexander Schmemann

Μεγάλη Σαρακοστή, Πορεία προς το Πάσχα

Εκδόσεις Ακρίτας

«Τις ελέγχει με περί σκανδάλου;» Γέροντος Παϊσίου Αγιορείτου

- Γέροντα, η θεία Χάρις χάνεται από έναν κληρικό, όταν πέσει σε κάποιο θανάσιμο αμάρτημα;
- Όχι. πώς να χαθεί; Η θεία Χάρις μπορεί να απομακρυνθεί· όχι όμως να χαθεί. Έναν ιερέα, άμα τον κάνουν αργό, έχει την ιεροσύνη, αλλά τα Μυστήρια δεν ενεργούν. Δεν έχει δύναμη πια ο ιερεύς. Το κυριότερο είναι η Χάρις. Αν αποκατασταθεί, τότε είναι τα Μυστήρια έγκυρα. Θέλει πολλή διάκριση στο θέμα των ιερέων που έχουν κωλύματα. Χρειάζεται πολλή προσοχή να μη δημιουργηθεί με αδιάκριτες αυστηρότητες σκάνδαλο στον κόσμο και μπει σε λογισμούς και η οικογένεια του ιερέως. Να παύει τις Λειτουργίες με τρόπο, για να μη γίνεται κακό στους πιστούς αντί για καλό. Γιατί τα κωλύματα τα ξέρει ο Θεός και ο ιερεύς· εάν όμως παύση αμέσως, τότε και οι πιστοί και η οικογένειά του θα μπουν σε λογισμούς, και έτσι το κακό θα είναι μεγαλύτερο.
Βλέπω πως καμιά φορά επιτρέπει ο Θεός και ευλαβείς κληρικοί να πάθουν κάτι σωματικό, π.χ. να τρέχει η μύτη τους αίμα ή να πονά το στομάχι τους κ.λπ., και να εμποδίζονται από την Λειτουργία, και έτσι να αναπαύονται οι ιερείς που έχουν κωλύματα και πρέπει να παύσουν να λειτουργούν. Έρχεται καμιά φορά κανένας ιερεύς στο Καλύβι που έχει κάποιο κώλυμα, ο καημένος, και βλέπω ότι πρέπει να σταματήσει να ιερουργεί. Καμιά φορά όμως συμβαίνει ο επίσκοπός του να έχει διαφορετική γνώμη. Μετά τι να πεις; Μόνον προσευχή μπορείς να κάνης και επεμβαίνει ο Θεός. Συγκεκριμένα, είχα πει σε κάποιον και τον προετοίμασα να αφήσει την ιερουργία. Όταν το είπε στον Πνευματικό του και στον επίσκοπό του, δεν συμφώνησαν. Έτσι συνέχισε να ιερουργεί, ενώ είχε το κώλυμα. Μετά από λίγο διάστημα τον χτύπησε ένα αυτοκίνητο. Ενώ ήταν πάνω στο πεζοδρόμιο, ανέβηκε εκεί το αυτοκίνητο και τον άφησε στον τόπο! «Φοβερόν το εμπεσείν εις χείρας Θεού ζώντος» (Εβρ. 10, 31)!
Η Ορθόδοξη Εκκλησία μας δεν έχει καμία έλλειψη. Η μόνη έλλειψη που παρουσιάζεται, είναι από μας τους ίδιους, όταν δεν αντιπροσωπεύουμε σωστά την Εκκλησία, από τον πιο μεγάλο στην ιεραρχία μέχρι τον απλό πιστό. Μπορεί να είναι λίγοι οι εκλεκτοί, όμως αυτό δεν είναι ανησυχητικό. Η Εκκλησία είναι Εκκλησία του Χριστού και Αυτός την κυβερνάει. Δεν είναι Ναός που κτίζεται με πέτρες, άμμο και ασβέστη από ευσεβείς και καταστρέφεται με φωτιά βαρβάρων, αλλά είναι ο ίδιος ο Χριστός· «και ο πεσών επί τον λίθον τούτον συνθλασθήσεται· εφ’ ον δ’ αν πέση, λικμήσει αυτόν»...
Οι κοσμικοί αφορμή ζητούν, για να δικαιολογήσουν τις αμαρτίες τους. Γι' αυτό θέλει πολλή προσοχή. Βλέπεις, εμείς δεν μπορούμε να πούμε αυτό που λέει ο Χριστός, «τις ελέγχει με περί αμαρτίας;» (Ιωάνν. 8, 46) αλλά «τις ελέγχει με περί σκανδάλου», αυτό πρέπει να μπορούμε να το πούμε. Ο Χριστός το είπε εκείνο, γιατί ήταν τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος. Εμείς είμαστε άνθρωποι. Έχουμε ατέλειες, έχουμε πτώσεις, τέλος πάντων, αλλά δεν κάνει να γινόμαστε αιτία να σκανδαλίζεται ο άλλος.
Μου έλεγε ένας στρατηγός: «Αν δεν είχα την πίστη από την μάνα μου, θα την είχα χάσει, όταν πήγα στην Κύπρο τότε με τα γεγονότα. Άνθρωπος της Εκκλησίας να φωνάζει από το τηλέφωνο: «Σφάξτε τους Τούρκους», στα καλά καθούμενα, ενώ η διαταγή έλεγε: «Μην τους πειράζετε»! Και οι Φαρασιώτες, όταν ήρθαν στην Ελλάδα από την Μικρά Ασία, παρασύρθηκαν από αιρέσεις που είχαν παρουσιασθεί εκείνα τα χρόνια εδώ, γιατί έβλεπαν δεσποτάδες, παπάδες χωρίς ευλάβεια. Έβλεπαν στην Εκκλησία άλλου είδους κόσμο, χωρίς πνευματική ζωή, οπότε σκανδαλίσθηκαν. Είχαν άλλη εικόνα από εκεί. Παρουσιάσθηκαν και οι Ευαγγελικοί, οι οποίοι έλεγαν, «εμείς εφαρμόζουμε το Ευαγγέλιο», και οι καημένοι παρασύρθηκαν.
Αν όμως φταίει ένας δεσπότης, ένας παπάς, ένας καλόγερος, δεν φταίει ο Χριστός. Αλλά οι άνθρωποι δεν πάνε ως εκεί. «Αντιπρόσωπος του Χριστού δεν είναι;» λένε. Ναι, αλλά αναπαύεται ο Χριστός με αυτόν τον αντιπρόσωπο;

Από το βιβλίο: «Λόγοι Γέροντος Παϊσίου Αγιορείτου Α΄», έκδ. Ιερού Ησυχαστηρίου «Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος», Σουρωτή Θεσσαλονίκης

Η Πολιούχος των Aθηνών Αγία Φιλοθέη, του Φώτη Κόντογλου

...Tην περασμένη Tρίτη ήτανε η μνήμη της αγίας Φιλοθέης, που είναι πολιούχος των Aθηνών μαζί με τον άγιο Διονύσιο τον Aρεοπαγίτη και τον άγιο Iερόθεο. H αγία Φιλοθέη γεννήθηκε στην Aθήνα από γονιούς άρχοντες, μοναχοπαίδι του Aγγέλου Mπενιζέλου και της Συρίγας. Φιλοθέη ονομάσθηκε όταν έγινε καλογρηά, αλλά το πρώτο όνομά της ήταν Pεβούλα. H μητέρα της ήτανε στείρα και παρακαλούσε το Θεό να της δώσει τέκνο, και μια νύχτα είδε πως βγήκε από το εικόνισμα της Παναγίας ένα φως δυνατό και πως μπήκε στην κοιλιά της. Kι' αληθινά, το φως εκείνο ήτανε η αγιασμένη ψυχή της κόρης που γέννησε σ' εννιά μήνες. Aπό μικρή φανέρωνε με τα φερσίματα και με τα αισθήματά της ποια θα γινότανε υστερώτερα, στολισμένη με κάθε λογής αρετή. Στην ευσέβεια είχε για οδηγό της την ίδια τη μητέρα της που ήτανε ευλαβέστατη. Φτάνοντας σε ηλικία δώδεκα χρονών τη ζήτησε για γυναίκα κάποιος άρχοντας του τόπου, μα η κόρη δεν ήθελε να παντρευθεί. Aλλά επειδή οι γονιοί της την παρακαλούσανε, η τρυφερή ψυχή της δεν βάσταξε να τους λυπήσει και να τους παρακούσει και στο τέλος παραδέχθηκε να πανδρευθεί με εκείνον τον πλούσιο άνθρωπο, που ήτανε όμως πολύ φτωχός στην ψυχή, διεστραμμένος και κακός. Tρία χρόνια έζησε μαζί του η Pεβούλα κάνοντας υπομονή στα απότομα φερσίματά του, ώς που ο άνδρας της πέθανε κι' απόμεινε χήρα. Oι γονιοί της θελήσανε να την ξαναπανδρέψουνε, μα αυτή τους είπε καθαρά πως έταξε να γίνει καλόγρηα. Σαν πεθάνανε οι γονιοί της, δέκα χρόνια από τον καιρό που χήρεψε, δόθηκε ελεύθερα στην άσκηση, με νηστείες, προσευχές, αγρύπνιες και ελεημοσύνες. Kατήχησε τις υπηρέτριές της και τις έκανε δοχεία του Πνεύματος. Kατά θέλημα του αγίου Aνδρέα που είδε στον ύπνο της, έχτισε ένα μοναστήρι με εκκλησία στόνομά του. Eίναι η εκκλησιά που σώζεται ακόμα πλάγι στο μέγαρο της Aρχιεπισκοπής στην οδό Aγίας Φιλοθέης. Aφού τελείωσε το μοναστήρι, η Pεβούλα χειροθετήθηκε μοναχή με τόνομα Φιλοθέη. Oι πρώτες αδελφές που ζήσανε μαζί της ήτανε οι δουλεύτρες που είχε στο πατρικό σπίτι της. Mε τον καιρό έδραμαν πλήθος άλλες παρθένες κι' από αρχοντικές οικογένειες και ντυθήκανε το μοναχικό σχήμα. Zήσανε αγωνιζόμενες τον καλόν αγώνα με υποταγή στην άξια ηγουμένισσα που τις διοικούσε στον πνευματικό δρόμο σαν κάποια αγία Συγκλητική... Όπου μάθαινε πως βρίσκεται φτωχός, δυστυχισμένος, άρρωστος, χαροκαμένος, έτρεχε σε βοήθειά του με περισσότερη προθυμία παρά αν έπαιρνε η ίδια τη βοήθεια απ' άλλον. Έχτισε νοσοκομεία και γηροκομεία κοντά στο μοναστήρι της κι' η αγία Φιλοθέη δεν φρόντιζε μοναχά για τη γιατρειά τους και για τη σωματική τροφή τους αλλά και για την πνευματική. Mε τον καιρό, πληθύνανε τόσο πολύ οι αδελφές που μπήκανε στο μοναστήρι της, που δυστυχούσανε από κάθε πράγμα επειδή δεν μπορούσε η ηγουμένη να απαντήσει τα μεγάλα έξοδα, κ' οι καλογρηές γογγύζανε. Mα η αγία τις καταπράυνε με λόγια υπομονετικά, κι' ο Θεός έστελνε τη βοήθειά του πότε μ' έναν τρόπο και πότε με άλλον ώς που περνούσε η στενοχώρια. Eξόν από τα ντόπια κορίτσια που συμμάζευε στο μοναστήρι της, έδινε προστασία και σε ξένες γυναίκες που ερχόντανε στην Aθήνα από διάφορα μέρη σκλαβωμένες από τους Tούρκους. Mε τι κινδύνους και με τι βάσανα τις προστάτευε δεν είναι μπορετό να γράψουμε καταλεπτώς σε τούτο το σύντομο σημείωμα. Tέσσερες απ' αυτές τις σκλάβες είχανε ακουστά την αγία Φιλοθέη κι' επειδή τις βασανίζανε οι αφεντάδες τους να αρνηθούν την πίστη τους, φύγανε κρυφά και καταφύγανε στο μοναστήρι. H αγία τις πήρε μέσα και τις στερέωσε στην πίστη τους και περίμενε εύκαιρη περίσταση για να μπορέσει να τις στείλει στον τόπο τους. Mα οι Tούρκοι, που είχανε τις σκλάβες, μάθανε πως τις είχε περιμαζέψει η Φιλοθέη και μπήκανε σαν θηρία στο κελλί της που κειτότανε άρρωστη και την τραβήξανε και την πήγανε στον πασά. Kαι κείνος πρόσταξε να τη ρίξουνε στη φυλακή. H αγία δεν φοβήθηκε, αλλά ετοιμάσθηκε να χύσει το αίμα της για την πίστη του Xριστού. Tην άλλη μέρα μαζευθήκανε πολλοί Tούρκοι και φωνάζανε να σκοτώσουνε την αγία. Kι' ο πασάς πρόσταξε να τη βγάλουνε από τη φυλακή και να την παρουσιάσουνε μπροστά του, και της είπε να διαλέξει ανάμεσα στα δύο, ή ν' αρνηθεί την πίστη της ή να κοπεί το κεφάλι της. Mα η αγία απάντησε με αφοβία πως είναι έτοιμη να μαρτυρήσει για τον Xριστό. O πασάς θάβγαζε την απόφαση να κόψουνε το κεφάλι της, αλλά προφθάσανε κάποιοι επίσημοι χριστιανοί και με τα παρακάλια τους αλλάξανε τη γνώμη του πασά και πρόσταξε να τη βγάλουνε από τη φυλακή. Γυρίζοντας στο μοναστήρι της η οσία, δεν έπαψε να πορεύεται όπως και πριν στο δρόμο του Xριστού. K' επειδή πληθαίνανε ολοένα οι μαθήτριές της, έχτισε κι' άλλο μοναστήρι στην τοποθεσία Πατήσια, κι' αυτό στόνομα του αγίου Aνδρέα. Aλλά έχτισε μετόχια και στη Tζια και στην Aίγινα, κι' εκεί έστελνε τις αδελφές που έπρεπε να μακρύνουνε από την Aθήνα για κάποια αιτία. Σ' όλα αυτά τα ασκητήρια οι καλογρηές δουλεύανε στους αργαλειούς και σε άλλα εργόχειρα, σαν τις προκομμένες μέλισσες μέσα στο κουβέλι. Φτωχά κι' ορφανά κορίτσια βρήκανε προστασία κ' εργασία μέσα σ' εκείνα τα καταφύγια. Σε ό,τι κτήματα είχε η αγία από τους γονιούς της, έχτισε μοναστήρια και φτωχοκομεία. K' είχε πολλή περιουσία... O κόσμος την έλεγε "κυρά δασκάλα". Tην παραμονή του αγίου Διονυσίου στα 1589 η αγία Φιλοθέη βρισκότανε στο μοναστηράκι πούχε χτισμένο στα Πατήσια. Tο βράδυ συναχθήκανε οι αδελφές για να κάνουνε αγρυπνία. Kάποιοι Aγαρηνοί, που την εχθρευόντανε από καιρό, πηδήσανε από τη μάντρα και πιάνοντας την αγία αρχίσανε να τη χτυπάνε ώς που την αφήσανε μισοπεθαμένη. Tην άλλη μέρα τη σηκώσανε οι αδελφές και την πήγανε στο μετόχι πούχε στον Περισό. Σαν συνέφερε λίγο, έπιασε την προσευχή, ευχαριστώντας το Θεό γιατί αξιώθηκε να πληρωθεί με κακία για τα καλά που έκανε στους ανθρώπους και να μοιάσει σ' αυτό με τον Xριστό, κατά τα λόγια του αποστόλου Πέτρου που λέγει: "καθό κοινωνείτε τοις του Xριστού παθήμασι, χαίρετε" (A΄ Πέτρ. δ΄, 13). Στις 19 Φεβρουαρίου του 1589 παρέδωσε την καθαρή ψυχή της στον Kύριο, που υπόμεινε τόσα βάσανα για την αγάπη του. Tο άγιο σκήνωμά της θάφτηκε στο μοναστηράκι της Kαλογρέζας κι' από κει έγινε η ανακομιδή των λειψάνων στην εκκλησιά του αγίου Aνδρέα που βρίσκεται στη σημερινή Aρχιεπισκοπή. Mετά πολλά χρόνια, επειδή αυτή η εκκλησιά κόντευε να γκρεμνισθεί, το πήγανε στον άγιο Eλευθέριο κι' από κει στη σημερινή μητρόπολη, μέσα στ' άγιο βήμα. Στο μνήμα της απάνω βρεθήκανε γραμμένα τούτα τα λόγια: "Φιλοθέης υπό σήμα τόδ' αγνής κεύθει σώμα, ψυχήν δ' εν μακάρων θήκετο Yψιμέδων". H Φιλοθέη ανακηρύχθηκε αγία επί Oικουμενικού Πατριάρχου Mατθαίου B΄ (1595-1600). Nεόφυτος ο μητροπολίτης Aθηνών, αφού εξήτασε και ερεύνησε τα κατά τον βίον και το μαρτύριον της οσίας, σύνταξε αναφορά στο Πατριαρχείο μαζί με τους επισκόπους Kορίνθου και Θηβών και με τους προκρίτους της Aθήνας για να τάξει την οσία Φιλοθέη στους χορούς των αγίων. Σ' αυτό το συνοδικό έγγραφο είναι γραμμένα και τούτα: "Eπειδή εδηλώθη ασφαλώς ότι το θειότατον σώμα της οσιωτάτης Φιλοθέης ευωδίας πεπληρωμένον εστί και μύρον διηνεκώς εκχείται, αλλά και τοις προσιούσι τε ασθενέσι τε και θεραπείας δεομένοις την ίασιν δίδωσι... τούτου χάριν έδοξε ημίν τε και πάση τη ιερά Συνόδω των καθευρεθέντων ενταύθα αρχιερέων συγγραφήναι και ταύτην εν τω χορώ των οσίων και αγίων γυναικών, ώστε κατ' έτος τιμάσθαι και πανηγυρίζεσθαι". Aυτός είναι με ολιγολογία ο βίος της Aθηναίας αγίας Φιλοθέης, που είναι ένα από τα μυρίπνοα άνθη του γένους μας στον τυραννισμένον καιρό της σκλαβιάς. Δεν στάθηκε αυστηρή μονάχα στο να κάνει τις εντολές του Xριστού, μα αγωνίσθηκε και πνευματικά για να στερεωθεί η αγιασμένη παράδοση της Oρθοδοξίας σαν κάστρο που θα αποσκέπαζε τον Eλληνισμό από τον πνευματικό εκφυλισμό και την αποβαρβάρωση. Όλα τα θυσίασε, πλούτη, ανάπαυση, ζωή, για την πίστη των πατέρων της. "Θλίψις συνέχει την ψυχήν της" βλέποντας οι χριστιανοί να μην έχουνε στα "πάτρια" την αγάπη που έπρεπε, αλλά να ζούνε μουδιασμένοι, αδιάφοροι, με ψυχή γεμάτη δειλία, μικροψυχία, πονηριά... Tην εκκλησία του αγίου Aνδρέα που βρισκότανε στο σημερινό δρόμο της Aγίας Φιλοθέης την εγκρέμνισε ο μητροπολίτης Aθηνών Γερμανός Kαλλιγάς, παρ' ότι είχε μεγάλο σέβας στην αγία, επειδή ήτανε ραγισμένοι οι τοίχοι, κ' έχτισε στα ίδια θεμέλια το παρεκκλήσι που υπάρχει τώρα, ενώ μπορούσε να στερεώσει την παλιά εκκλησία που είχε ωραίες τοιχογραφίες. Eκείνον τον καιρό (ο Γερμανός στάθηκε μητροπολίτης από τα 1889 έως τα 1896) δεν γνωρίζανε οι άνθρωποι την αξία της βυζαντινής τέχνης. H καινούρια εκκλησιά που χτίσθηκε είναι ψυχρή, κακότεχνη, γυμνή. Όποιος μπαίνει μέσα, δεν αισθάνεται κατάνυξη. Aλλ' η εκκλησιά του μετοχιού που είχε χτίσει η οσία στα Πατήσια γκρεμνίσθηκε και κείνη από την πολυκαιρία και γιατί δεν μπορούσανε οι χριστιανοί να την περιποιηθούνε από το φόβο των Tούρκων πριν να σηκωθεί η Eπανάσταση του 1821. Ώς προ ολίγα χρόνια κειτόντανε οι κολόνες μέσα στα αγριάγκαθα, στεκότανε όρθια μοναχά η χυβάδα (κόγχη) του ιερού κ' η πόρτα με το δυτικό τοίχο. Kάποιοι ευλαβείς χριστιανοί την αναστηλώσανε με την οδηγία του κ. Oρλάνδου και τώρα βρίσκεται πάλι απαράλλαχτη όπως ήτανε στα χρόνια της αγίας Φιλοθέης, ένα ταπεινό μα ατίμητο στόλισμα ανάμεσα στα ακαλαίσθητα και ξενόμορφα σπίτια που χτισθήκανε γύρω στο γηραλέο αυτό εκκλησάκι. O Θεός με αξίωσε και το στόλισα με αγιογραφίες, όπως ήτανε ο πόθος μου. Aνάμεσα σε άλλα ζωγράφισα και το μοναστήρι, όπως ήτανε τότε, με την ηγουμένη αγία Φιλοθέη και τις αδελφές που πηγαίνουνε στην εκκλησία. Φαίνεται πως όλη η οικογένεια των Mπενιζέλων ήτανε άνθρωποι φιλόθρησκοι. Στο νάρθηκα της Kαισαριανής είναι γραμμένη από το ζωγράφο που τον αγιογράφησε τούτη η επιγραφή: "Iστόρηται ο πρόναος ούτος ήτοι νάρθηξ δια δαπάνης των προσδραμόντων τη μονή φόβω λοιμού τη κραταιά χειρί της πανυμνήτου Tριάδος και σκέπη της μακαρίας Παρθένου, οίτινες εισίν ο ευγενής και λογιώτατος Mπενιζέλος υιός Iωάννου, άμα ταίς ευγενέσιν αδελφαίς και τη τεκούση και τη λοιπή αυτού συνοδεία. Eπί ηγουμένου Iεροθέου του σοφωτάτου ιερομονάχου. Δια χειρός δε Iωάννου Υπάτου του εκ Πελοποννήσου. Έτει αχπβ΄ (1682) μηνί Aυγούστω κ΄ (20)"...

Από το βιβλίο Γίγαντες Ταπεινοί, Εκδόσεις Aκρίτας 2000

Η ευθύνη μας

…Την οδύνη μου, ως πατέρα που βίωσε τον άδικο θάνατο ενός παιδιού του από το οπλισμένο χέρι ενός άλλου παιδιού του, ήρθαν να εντείνουν και να συμπληρώσουν αισθήματα πικρίας και αγωνίας, καθώς οι βιαιότητες, οι βανδαλισμοί, οι καταστροφές, οι λεηλασίες και οι εμπρησμοί τραυματίζουν βάναυσα την ψυχή και το σώμα της πατρίδας μας.

Βεβαίως, η εύκολη λύση είναι να περιοριστούμε σε καταδικαστικά και επικριτικά σχόλια, επιρρίπτοντας όλη την ευθύνη σε όσους υπερέβησαν τα όρια της εύλογης διαμαρτυρίας. Δεν δικαιούμαστε, όμως, να ομιλούμε, αν δεν αναλάβουμε πρώτα τις ευθύνες που αναλογούν στον καθένα μας, με αυτοκριτική και με πνεύμα μετανοίας. Δεν είναι δυνατόν να θεωρητικολογούμε χωρίς καν αναφορά στο ότι δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για την αφαίρεση μιας ανυπεράσπιστης νεανικής ζωής…

Τα παιδιά μας δεν είναι εξαγριωμένα χωρίς λόγο. Η προσωπική επαφή μου με τους νέους μου δίνει το δικαίωμα να δηλώνω μετά λόγου γνώσεως ότι το σύνολο σχεδόν της νέας γενιάς δεν είναι εναντίον των αρχών, των αξιών και των ιδανικών του γένους μας, αλλά εναντίον όλων υμών που τους τα διδάσκουμε και συγχρόνως τα προδίδουμε ανερυθρίαστα και ασύστολα. Τα παιδιά μας δεν αμφισβητούν την αλήθεια, αλλά την προδοσία της. Τα παιδιά μας είναι θυμωμένα μαζί μας επειδή μας αγαπούν και αισθάνονται προδομένα. Η νεολαία νιώθει όχι μόνο το ασφυκτικό παρόν που φτιάξαμε εμείς οι φυσικοί ή θεσμικοί γονείς τους, αλλά, κυρίως, καταγγέλλει την υποθήκευση, αν όχι την κλοπή, και την καταστροφή του μέλλοντός της.

Βεβαία οι βανδαλισμοί… η πυρπόληση του μόχθου εργοδοτών και εργαζομένων... και η εξάντληση των δυνάμεων της νεολαίας μόνο για την εκτόνωση της οργής ανοίγουν απλώς περισσότερες πληγές και θρέφουν τον φαύλο κύκλο της παρακμής. Όμως πώς να καταδικάσεις τον αδικημένο για τα λάθη του, αν δεν αναζητήσεις πρώτα τρόπους και λύσεις που να δίνουν ελπίδα…

Για πόσο ακόμα μπορούμε να στεκόμαστε, κλήρος και λαός, αδιάφοροι ή αυτοκαταστροφικά βολεμένοι απέναντι σε φαινόμενα τα οποία όλοι αναγνωρίζουμε, όλοι συμφωνούμε ότι δεν είναι δυνατόν να συνεχίζονται, όλοι δηλώνουμε ευκαίρως-ακαίρως τη δυσφορία μας και συγχρόνως τα συντηρούμε ή τα ανεχόμαστε ως παθητικοί δέκτες της ίδιας μας της αυτο-υπονόμευσης;

Πώς να πείσουμε τους νέους ότι η Εκκλησία είναι ο χώρος της αγάπης, της ελπίδας, της παρηγοριάς… όταν δίνουμε δικαιώματα στον λαό του Θεού να φοβάται ότι μετατρέψαμε τον οίκο του Θεού σε οίκο εμπορίου; Όταν δεν τολμάμε πια να υψώσουμε φωνές σαν εκείνες του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου ή του Γρηγορίου του Παλαμά, όταν τόλμησαν… να αντιπαρατεθούν με τα κατεστημένα συμφέροντα της εποχή τους…

Πώς να ζητήσουμε κατανόηση και θυσίες από τον λαό μας για τη σοβούσα οικονομική κρίση, όταν οι εσσαεί προτεινόμενες επί δεκαετίες λύσεις επαναλαμβάνουν κυνικά σενάρια μονόπλευρης λιτότητας; Όταν οι περιορισμοί και οι θυσίες επιβάλλονται μονομερώς, εξαιρώντας προκλητικά εκείνους προς τους οποίους θα έπρεπε καταρχήν να απαιτηθεί η συνεισφορά τους στην υπέρβαση της κρίσης;

Πώς να ζητήσουμε την εμπιστοσύνη του λαού στους θεσμούς… όταν κωφεύουμε στα στοιχειώδη αιτήματα για δικαιότερη πραγματικότητα, για προστασία του λαού… από τα ποικίλων ειδών πελατειακά δίκτυα, που συνιστούν πρόσφορο έδαφος για την επικράτηση της φαυλότητας και την υπονόμευση της δημοκρατίας;

Ποιος μπορεί να κατηγορήσει για φωνασκία όσους δικαίως κραυγάζουν απαιτώντας διαφάνεια, κοινωνική λογοδοσία… Ποιος μπορεί να κοιτάξει στα μάτια χωρίς αιδώ τον άρρωστο που δοκιμάζει την κατάσταση που επικρατεί στην δημόσια υγεία εδώ και πολλά χρόνια; Τον συνταξιούχο που αδυνατεί να πληρώσει τα φάρμακά του; Τον άνθρωπο του μόχθου που αδυνατεί να εξασφαλίσει το μέλλον των παιδιών του; Τον σπουδαστή που βιώνει την ερήμωση της παιδείας από οράματα και ιδανικά;

Η απάντηση σε όλα αυτά δεν είναι η δικαίωση των βανδαλισμών, αλλά ούτε και η απάνθρωπη καταστολή κάθε διαμαρτυρίας. Η διαμαρτυρία είναι ανάγκη και δικαίωμα. Όμως… η βία θρέφει την βία και οι επιτήδειοι βρίσκουν την ευκαιρία να επιβάλλουν λύσεις που κάθε άλλο παρά ανταποκρίνονται στα αιτήματα και τις ανάγκες των αδικημένων…

…Η κρισιμότητα των καιρών επιτάσσει να αρθούμε στο ύψος των περιστάσεων, να αναλάβουμε τις ευθύνες μας –με τρόπο ορατό και έμπρακτο- απέναντι στον λαό του Θεού και να εμπνεύσουμε τους ανθρώπους, ώστε να ενώσουμε τις δυνάμεις μας σε κοινό αγώνα για την ειρηνική ανατροπή της καθοδικής πορείας που απειλεί τη χώρα μας.



Το πλήρες άρθρο-παρέμβαση του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Ιερωνύμου δημοσιεύθηκε στον Κόσμο του Επενδυτή, το Σάββατο 13 Δεκεμβρίου 2008.

Ο Ιεροψάλτης

Μια σκιά κινείται αθόρυβα προς το ψαλτήρι, καθώς βγαίνει από το ιερό βήμα περνάει δίπλα από τον Αρχάγγελο και καθώς προχωράει σταυροκοπιέται ευλαβικά. Μόλις προσκύνησε τους Αγίους και πήρε την ευχή του ιερέως. Σεμνά, ταπεινά, ήσυχα ντυμένος στο μαύρο λιτό ράσο, ο ιεροψάλτης, παίρνει την θέση του στο ψαλτήρι. Μισοκρυμμένος πίσω από το αναλόγιο με τα ιερά βιβλία, στέκεται σοβαρός και με φόβο Θεού για την επικείμενη μυσταγωγία. Ίσως αισθάνεται το ανέμισμα των πτερύγων των αγγέλων και διαπιστώνει έντρομος το μεγαλείο της Θείας Δύναμης και ταυτόχρονα την δική του ασημαντότητα και αμαρτωλότητα! Ρίγη συγκίνησης και δέους τον διαπερνούν και εύχεται να τον ενδυναμώσει ο Θεός στη σωστή εκτέλεση της ψαλμωδίας. Όλοι στην εκκλησία προσμένουν ενωμένοι σ' ένα σώμα την, ασύλληπτη για τον ανθρώπινο νου, επικοινωνία με το Θείον! Ιερή στιγμή όταν θέλεις να απευθυνθείς στην Υπερδύναμη, να ζητήσεις, να ευχαριστήσεις ή να μεταλάβεις των Αχράντων Μυστηρίων!

Σιγανά και ταπεινά, αβίαστα και ευλαβικά. ο ιεροψάλτης αρχίζει να ψάλλει. Ψάλλει «κατ' έννοιαν», όπως απαιτεί η ιερή παράδοση, για να γίνουν απολύτως κατανοητά τα ιερά κείμενα. Πρέπει να δώσει «σάρκα και οστά» στα μουσικά μέλη και να αποδώσει όσο το δυνατόν πιο αυθεντικά το πνευματικό τους περιεχόμενο και άρωμα, ώστε να συντελεσθεί το προσδοκώμενο: η ανάταση των ψυχών. Συγκεντρώνεται ο ιεροψάλτης στα υψηλά νοήματα τα οποία αποκαλύπτονται πλήρως σ' όλο τους το μεγαλείο, όταν ψάλλονται στις ιερές ακολουθίες, όταν επενδύονται έντεχνα με την ιερή μουσική των αγίων μουσουργών. Είναι αλήθεια ότι η ιερή ψαλμωδία εμπεριέχει τον Σταυρό και την Ανάσταση! Την διαρκή χαρμολύπη και την πορεία καθόδου πριν την άνοδο! Το άκουσμα, πένθιμο ή αναστάσιμο, κατανυκτικό ή θριαμβευτικό, είναι πάντοτε σοβαρό, λιτό και σεμνό, όπως ταιριάζει όταν απευθύνεται προς τον Βασιλέα των όλων! Δεν υπάρχει στόμφος και επιτήδευση, δεν ακούγονται άτακτες κραυγές, δεν έχουν θέση οι συναισθηματικές εξάρσεις και οι μουσικές επιδείξεις ατομικής δεξιοτεχνίας. Με άλλα λόγια, δεν ισχύουν τα κοσμικά κριτήρια για την μουσική και καλλιτεχνική απόδοση που στηρίζονται στην ατομική απόλαυση, στην τόνωση του εγώ, και ικανοποίηση των συναισθηματικών αναγκών και απαιτήσεων του ακροατή. Αντίθετα, η ιερή ψαλμωδία ευαισθητοποιεί την πνευματική λειτουργία των πιστών, όλων των μετεχόντων προσώπων, ως σώμα της εκκλησίας, στην ιερή μυσταγωγία και όχι «ακροατών» που παθητικά ακροώνται ως, κατακερματισμένες και περιχαρακωμένες στο εγώ τους, μονάδες-άτομα. Ο πνευματικός της ρόλος και η ίδια της η φύση δεν της επιτρέπει να ακούγεται παρά μόνο κατά τις στιγμές της θείας μυσταγωγίας της λατρείας και των ιερών μυστηρίων. Ειδάλλως αν δεν εκτελείται ως συστατικό στοιχείο της μυσταγωγίας, αλλοιώνεται και πλέον αποτελεί ένα ακόμη είδος κοσμικής μουσικής, άψυχης βέβαια και ξερής, χωρίς την ουράνια ανακαινιστική και πνευματοφόρα πνοή.

Ο ιεροψάλτης είναι ανώνυμος και αφανής όπως πρέπει να θέλει να είναι κάθε χριστιανός για τα καλά έργα του, τα οποία δεν εκτελούνται ούτε κατ ελάχιστον χωρίς την βοήθεια του Θεού. Έλεγε κάποιος δάσκαλος της ιερής τέχνης: «Λιώνει και σβήνει ο ιεροψάλτης όπως το κερί για να ζεστάνει και να κρατήσει αναμμένη την φλόγα!». Αυτό το σεμνό ήθος μας δίδαξαν οι πρόγονοί μας. Είναι αξιοσημείωτο ότι σε μια γωνίτσα πάνω σε αφθάστου κάλλους αγιογραφίες διακρίνουμε γραμμένη την φράση του δημιουργού: «ανωνύμου χειρός». Πράγματι το έργο δεν είναι ατομικό επίτευγμα και αποτέλεσμα ενός ανθρώπου. Μια αόρατη στρατιά ουρανίων δυνάμεων φτερουγίζουν πάνω από τους πιστούς και συμψάλλουν με ουράνιες εξαίσιες φωνές. Μαζί τους ψάλλει καρδιακά, νοερά και σωματικά όλος ο κόσμος προσφέροντας εαυτούς στον Θεό. Αυτές τις ιερές στιγμές δεν έχουν σημασία, ούτε η καλλιφωνία των ψαλτών, ούτε η χροιά ή η ένταση της ανθρώπινης φωνής, ούτε οι μουσικές εντυπώσεις. Σημασία έχουν: η ευλαβική δέηση ή ευχαριστία με καρδία συντετριμμένη και τεταπεινωμένη, και η ενσυνείδητη σταυροαναστάσιμη εσωτερική πορεία κάθε πιστού.

Κάποια στιγμή η μυσταγωγία φθάνει στο τέλος της και κάθε πιστός νιώθει ανακαινισμένος! Ο ιεροψάλτης κλείνει μαλακά. τα ιερά βιβλία και η σκιά του χάνεται γρήγορα καθώς περνάει δίπλα από τον Αρχάγγελο πριν εισέλθει στα «Άγια των Αγίων» για να προσκυνήσει και να πάρει και πάλι την ευχή και το κατευόδιο του ιερέα.

Αθήνα Ιανουάριος 2004

«Ανωνύμου Χειρός»

Νικολάε Στάϊνχαρντ - Ο Άγιος των φυλακών

«ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΥΤΥΧΙΑΣ:
Ένα αριστούργημα. Το βιβλίο των βιβλίων τής Ανατολής.
Ένα βιβλίο σύγχρονο με τον Θεό...»

Με αυτά τα λόγια ο συγγραφέας Ντάν Κελάρου χαιρέτισε την παρουσίαση του βιβλίου στο Διεθνές Φεστιβάλ «Λουτσιάν Μπλάγκα» το 1992. Το Ημερολόγιο της Ευτυχίας του Νικολάε Στάϊνχαρντ κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Μαΐστρος και ήδη έχει κάνει την δεύτερη έκδοσή του.

Γόνος εβραϊκής οικογένειας ο κορυφαίος Ρουμάνος διανοητής ασπάστηκε την ορθοδοξία μέσα στις κομουνιστικές φυλακές και με αυτό του το βιβλίο αφήνει την πολιτική, λογοτεχνική και πνευματική του διαθήκη, την οποία σας συστήνουμε ανεπιφύλακτα.

Πηγάζοντας από τις εκπληκτικές εγκυκλοπαιδικές του γνώσεις, από την χάρη και την περηφάνια να ανακαλύπτει κοινά στοιχεία ανάμεσα στις ρουμάνικες και στις παγκόσμιες αξίες, ο λόγος του Ν. Στάϊνχαρντ σε κάνει να κινείσαι φυσικά και χωρίς κόμπλεξ μέσα στα αξιώματα της εποχής μας, ενώ ταυτόχρονα σου δίνει το έναυσμα να συν - μετέχεις στο μυστήριο της κυοφορίας του έργου του και να ανακαλύψεις το ευφυές νόημά του.

Να γιατί έχουν τόσο μεγάλο αντίκτυπο στην νεολαία τα βιβλία αυτού του μεγάλου και ατρόμητου συγγραφέα, του πατριάρχη της ρουμάνικης λογοτεχνίας. Είναι αλήθεια ότι Το Ημερολόγιο της Ευτυχίας ανήκει στην κατηγορία των λογοτεχνικών βιβλίων που αντιτίθενται σε κάθε ολοκληρωτικό σύστημα, μια λογοτεχνία πιο γνωστή και ως «λογοτεχνία του συρταριού».

Όμως το βιβλίο του Ν.Στάϊνχαρντ δεν είναι ένα καθαρό Ημερολόγιο Ιδεών. Περιγράφοντας έναν κόσμο κρατητηρίου, συγκαταλέγεται κι αυτό στην μακρά σειρά των βιβλίων που αντιτίθενται στην κομμουνιστική δικτατορία . Όμως το Ημερολόγιο της Ευτυχίας δεν αναφέρεται μόνο στο ολοκληρωτικό καθεστώς. Ο τίτλος του βιβλίου είναι μεταφορικός. Ένα ημερολόγιο απαιτεί να σημειώνεις καθημερινά τις σπουδαιότερες υπαρξιακές σου στιγμές και μάλιστα να τις σημειώνεις συνέχεια. Κανένα απ’ αυτά τα χαρακτηριστικά δεν υπάρχει στο βιβλίο του Ν. Στάϊνχαρντ. Είναι πραγματικά, όπως αναφέρει ο Νικολάε Μανολέσκου σε ένα χρονικό του «ένα λαμπρό βιβλίο, ένα πολυσύνθετο κράμα από αναμνήσεις, εξομολογήσεις, ερμηνευτική, χιούμορ, τραγωδία, ιστορία, οικουμενικότητα, μεταφυσική, φιλοσοφία, αποσπάσματα από βιβλία που έχει διαβάσει ο συγγραφέας κ.ά.».

Στο πρόσωπο του Ν. Στάϊνχαρντ συνυπάρχουν αρμονικά ο συγγραφέας και ο μοναχός γι’ αυτό και το Ημερολόγιο της Ευτυχίας είναι ένα βιβλίο μύησης στον χριστιανισμό.

Η άποψή του για τον χριστιανισμό είναι συγκεκριμένη και είναι αποτέλεσμα των πολύχρονων αναζητήσεων και των μελετών συσχετισμού που έκανε με τις άλλες θρησκείες. Σε ένα από τα πιο όμορφα δοκίμια του Ημερολογίου της Ευτυχίας εξετάζει τον χριστιανισμό με τις υπόλοιπες θρησκείες και να το αποτέλεσμα:

«Ο χριστιανισμός, πρέπει να καταλάβουμε, δεν είναι ένα απλό σχολείο τιμιότητας, καθαρότητας και δικαιοσύνης ή μια ευγενική και ορθολογιστική εξήγηση της ζωής. Ο χριστιανισμός δεν είναι ένας κώδικας συμπεριφοράς (όπως ο Κομφουκιανισμός ή ο Σιντοϊσμός) ή μια ασαφής θεραπευτική μέθοδος (όπως ο Στωικισμός ή η Γιόγκα) ή ερωτήσεις για την ζωή (όπως ο Ταοϊσμός) ή μια πράξη υποτέλειας μπροστά στον Έναν και μοναδικό Θεό (όπως ο Ιουδαϊσμός και ο Ισλαμισμός). Ο χριστιανισμός είναι κάτι πολύ περισσότερο και πολύ πιο σημαντικό απ’ όλα αυτά: Είναι η διδασκαλία του Ιησού Χριστού, η διδασκαλία της αγάπης και της σωστικής δύναμης της συγχώρεσης. Όλες οι άλλες θρησκείες αντιλαμβάνονται την διόρθωση των σφαλμάτων του ανθρώπου μέσα από την ψυχρή λογική της ανταμοιβής και της τιμωρίας. Μόνο ο χριστιανισμός βλέπει τα πράγματα τελείως διαφορετικά. Μόνο στον χριστιανισμό (όπου ο Θεός, όχι μόνο δεν ζητάει θυσίες, αλλά θυσιάζεται ο ίδιος) ήταν δυνατόν να ξεπροβάλει η ελπίδα της απόλυτης και ακαριαίας εξάλειψης των αμαρτιών, με τον πιο τρομερό (ενάντια στην λογική) τρόπο κι επομένως με τον πιο σκανδαλώδη τρόπο.

Στον τρομερό και σκανδαλώδη αυτόν τρόπο (που εξοργίζει την τάξη και την λογική του κόσμου τούτου) βρίσκει εξήγηση η παράξενη πραγματικά απέχθεια, που προκαλεί σε πολλούς ο χριστιανισμός.

Ο χριστιανισμός σέβεται όλες τις υπόλοιπες θρησκείες . και τον βουδισμό και τον βραχμανισμό και τον ιουδαϊσμό και τον ισλαμισμό, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ένα πράγμα : ότι σαν θρησκεία διαφέρει σε τεράστιο βαθμό απ’ αυτές».

Πάνω από όλα όμως για οποιονδήποτε αναγνώστη το Ημερολόγιο της Ευτυχίας αποτελεί μια θαυμαστή και ανεξάντλητη πηγή ενέργειας και μάθησης. Ο Ν. Στάϊνχαρντ δείχνει στον αναγνώστη από πού (από την θρησκεία, τον πολιτισμό, την επιστήμη) και πώς θα βρει την δύναμη να νικήσει τον φόβο, να ξεφύγει από την επήρεια του φανατισμού, του κακού, του ψέματος, να αγκαλιάσει την αλήθεια και - ελεύθερος πια - να ανακαλύψει την ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ. Το δικό του θρύμμα ΘΕΟΤΗΤΑΣ, που υπάρχει μέσα στον καθέναν από μας!

Του Νεκταρίου Κουκοβίνου

Ο Νεκτάριος Κουκοβίνος είναι καθηγητής Φυσ. Αγωγής και μεταφραστής του έργου του Νικολάε Στάινχαρτ από την ρουμανική γλώσσα.
Το Ημερολόγιο της Ευτυχίας κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μαϊστρος.

Εποχές με σάρκα και ψυχή

Ήρθε το φθινόπωρο. Έδιωξε τα χαρακτηριστικά του καλοκαιριού και έντυσε όλη τη κτίση με τα δικά του χρώματα. Πόσο μοιάζουν οι εποχές με τον άνθρωπο! Έτσι αλλάζει και αυτός. Άλλοτε συννεφιάζει, άλλοτε αστράφτει, προκαλώντας φόβο στους γύρω του. Πολλές φορές φωτίζει και ζεσταίνει και κάποιες φορές εκπέμπει ψύχος, κάνοντας όσους το νιώθουν να προφυλαχτούν.

Έχει όμως και η πνευματική ζωή εποχές. Μπορείς να τις διακρίνεις στη ζωή των Αγίων.

Στο πνευματικό φθινόπωρο, όπως πέφτουν τα φύλλα από τα δέντρα στη γη, έτσι πέφτει και ο λόγος του Θεού στον άνθρωπο : «Έξελθε εκ της γης σου και εκ της συγγενείας σου». Αρνήσου όσα δεν σου επιτρέπουν να «ανεβείς». Και μετά από λίγο πάλι ο λόγος του δημιουργού έρχεται σαν το πρωτοβρόχι : «Λύσαι ο υπόδημα εκ των ποδών σου». Άφησε, πέταξε αυτά που είναι δεμένα σφιχτά πάνω σου, που σε φέρνουν σε επαφή με το «χώμα» και όχι με τον «ουρανό».

Ο χειμώνας του πνεύματος είναι δύσκολη εποχή. Οι δοκιμασίες χτυπούν, όπως η θάλασσα την ξηρά. Οι πειρασμοί πέφτουν όπως οι κεραυνοί στο δέντρο. Τα ποτάμια ξεχειλίζουν όπως τα πάθη. Τα πουλιά εγκαταλείπουν τον τόπο, όπως οι ψυχικές αντοχές τον άνθρωπο. Και εδώ ο λόγος, συνάμα με τον κεραυνό και την βροντή θα ακουστεί : «Εγώ ειμί, μη φοβήσθε».

Στην πνευματική άνοιξη ο άνθρωπος απολαμβάνει την άνθιση των αρετών, τη δρόσο του πνεύματος. Τώρα μεγαλύτερο μέρος έχει το φως. Το σκοτάδι μειώνεται. Ο Αββάς Ισαάκ ο Σύρος παρακαλεί να μην μειωθεί ο αγώνας, μην ενθουσιάσουν και τον αγωνιστή όπως την μυγδαλιά, τα φαινόμενα :

«Όσο έχεις χέρια άπλωνε τα στον ουρανό για προσευχή…

Όσο έχεις δάχτυλα κάνε τον σταυρό σου…

Όσο έχεις μάτια γέμιζε τα δάκρυα…»

Βέβαιος ότι σώθηκε είναι εκείνος που μπήκε στην βασιλεία του Θεού και άκουσε και την πόρτα να βροντάει πίσω του.

Έρχεται και το καλοκαίρι. Άπλετο φως. Καυτή πίστη, ώριμοι καρποί. Όλα περιμένουν τον θεριστή. Και πάλι ο λόγος που βγαίνει μέσα από το πυρ της θεότητος μεταδίδεται σαν την ζέστη του μεσημεριού.
«Ναι, έρχομαι ταχύ». Εδώ η εμπειρία της κάθε εποχής έχει φτιάξει γλώσσα έτοιμη να απαντήσει στο Λόγο : «Ναι, έρχου Κύριε Ιησού».

Αρχές Σεπτέμβρη…

Τέλος εποχής...

...και τα λιμανάκια των ελληνικών νησιών γεμίζουν από «κουρασμένα» ψαροκάικα, που αναζητούν μια γωνιά για να αράξουν το ταλαιπωρημένο σκαρί τους, μετά απ’ το τρεχαματό του καλοκαιριού...

Στις προβλήτες, κείτονται απλωμένα τα δίχτυα, τα παραγάδια, οι σημαδούρες, τα σωσίβια και κάθε λογής εργαλείο, που πρέπει να λιαστεί και να αποβάλλει κάθε ίχνος υγρασίας και κλεισούρας, ώστε να μπορέσει να ξαναχρησιμοποιηθεί την επόμενη φορά...

Μπρος σ’ αυτό το μαγευτικό τοπίο, ο νους ασυναίσθητα, συνδέει τις ζωντανές εικόνες με το μυστήριο της εξομολόγησης, και ανατρέχει στα παρακάτω λόγια από τις «Περιπέτειες ενός Προσκηνητού»:

«...Έτσι μετά από κάθε πτώση και κάθε τραύμα της καρδιάς από αμαρτία, αυτό που έχει να κάνει κανείς είναι να θέσει αμέσως την καρδιά του εις την παρουσία του Θεού για θεραπεία και καθαρμό, ακριβώς όπως όταν ορισμένα αντικείμενα έχουν μολυνθεί ή μουχλιάσει, τα εκθέτουμε στη την δύναμη των ηλιακών ακτίνων, οι οποίες με την ισχύ τους τα ξεμουχλιάζουν, τα καθαρίζουν, τα ξεβρομίζουν...»

Καλό Χειμώνα...

Ι.Μ.

Αχ, θάλασσά μου σκοτεινή...

Αυτό το θαλασσινό τοπίο κάνει το λογισμό μου να βυθίζεται σε αυτά που κρύβει η θάλασσα. Όταν τη βλέπω θυμάμαι την ανθρώπινη ψυχή. Είναι ίδιες!!!

Έχουν και οι δυο βάθος, πλάτος, φωτεινά και σκοτεινά σημεία, γνωστά και άγνωστα μέρη. Πολλές φορές σε δροσίζουν, άλλες σε πνίγουν. Σε καθοδηγούν ή σε κάνουν να χαθείς και να χάσεις. Η θάλασσα έχει σαρκοφάγα ψάρια. Η ψυχή έχει ψυχοφάγα πάθη. Και οι δυο πολλές φορές σε ξαφνιάζουν όταν αποκαλύπτουν αυτό που κρύβουν μέσα τους.

Στη θάλασσα ταξιδεύουν καράβια μεγάλα, μικρά καΐκια, βαρκούλες. Στην ψυχή κινούνται πρόσωπα σημαντικά ή ασήμαντα γι’ αυτήν, γεγονότα που τη σημαδεύουν λίγο ή πολύ, στιγμές απλές ή συγκλονιστικές, εμπειρίες αρνητικές ή θετικές. Πολλά από αυτά συνεχίζουν το ταξίδι, άλλα κάνουν πίσω, άλλα βουλιάζουν, εξαφανίζονται, όπως τα καράβια. Πολλές θάλασσες είναι ανοιχτές, έχουν ορίζοντα σε τραβούν να ταξιδέψεις μαζί τους, σε έλκουν, σε μαγεύουν όπως μερικές ψυχές. Πολλές ψυχές είναι κλειστές, απλησίαστες, χωρίς αέρα, βαλτωμένες όπως μερικές θάλασσες. Ποιος μπορεί να αντιμετωπίσει ψυχή και θάλασσα;

Μόνο Εκείνος που του αρέσει να περπατά, να κάθεται, να κρύβεται, να διδάσκει, να θαυματουργεί και στην ψυχή και στη θάλασσα. Εκείνος, που αν χρειαστεί, τις μαλώνει και τις γαληνεύει. Η θάλασσα τότε Του έδωσε από τα σπλάχνα της τροφή. Τώρα ο Ίδιος ανταποδίδει: Δίνει τροφή το σώμα και το αίμα Του, όχι στη θάλασσα, αλλά στην αδελφή της…την ψυχή!

Καλό καλοκαίρι

"Απο το Τευχος 2"